HIV: w Polsce występują niepokojące trendy

W cieniu pandemii COVID-19 trwa ta stara – zakażeń HIV. W Polsce występują niepokojące trendy: z jednej strony pogłębiający się niedostatek wiedzy na temat transmisji HIV, z drugiej – dramatycznie niska skłonność do testowania się w kierunku zakażenia. Tymczasem testy są darmowe, a w razie zakażenia leczenie jest dostępne i umożliwia zupełnie normalne życie. W tym kontekście lepiej nie dawać się zwieść oficjalnym statystykom – zakażeń jest na pewno więcej niż się to raportuje.

„Dla mnie jest to socjologiczny fenomen. Z jednej strony jako społeczeństwo mamy tak niski poziom wiedzy, że sądzimy, iż można zakazić się HIV w codziennych błahych sytuacjach, jak na przykład poprzez dotykanie klamek (co oczywiście jest nieprawdą), a z drugiej tak mało się testujemy. Tylko jeden na 10 dorosłych Polaków kiedykolwiek wykonał test w kierunku HIV. Co się dzieje, że tak bardzo wierzymy, że HIV nas nie dotyczy?” – komentuje Magdalena Ankiersztejn-Bartczak z Fundacji Edukacji Społecznej.

Niedawno w ramach akcji edukacyjnej „Mówię o HIV” realizowanej dzięki wsparciu Gilead Sciences przeprowadzono w mediach społecznościowych quiz z wiedzy o drogach transmisji HIV oraz kwestiach wykrywania zakażenia (ankietę przeprowadziła Fundacja Teraz Wy).

Reklama

ELMES - wyprzedaż rynien, akcesoriów dachowych

Okazało się, że co szósty młody człowiek uważa, że można się zakazić przez dotykanie mebli lub elementów małej architektury i dlatego „lepiej często myć i dezynfekować ręce, zwłaszcza w miejscach publicznych, bo być może ławki, poręcze i przyciski były dotykane przez osoby z HIV”. Uwaga! To oczywiście nieprawda.

Prawie co piąty uczestnik tego quizu tkwił w błędzie, że całowanie się z osobą żyjącą z HIV stwarza duże ryzyko zakażenia. Natomiast niemal jedna czwarta respondentów uważała niesłusznie, że problem HIV ich w ogóle nie dotyczy.

Ankieta w mediach społecznościowych nie jest najdoskonalszym metodologicznie sprawdzianem wiedzy, ale potwierdza trend wychwycony w badaniu o wysokiej jakości metodologii. Tego rodzaju badanie, “Postawy studentów uczelni podkarpackich wobec HIV/AIDS” zostało zrealizowane od kwietnia do czerwca 2019 roku na terenie 12 wyższych uczelni Podkarpacia, a losową próbę badawczą stanowiło 2764 studentów (1651 kobiety i 1113 mężczyzn).

Studenci mieli za zadanie rozwiązanie testu składającego się z 33 zdań, oceniając je na skali: „prawda”, „fałsz”, „nie wiem”. 26 pytań odnosiła się do dróg zakażenia HIV, a reszta – diagnostyki zakażenia. Podsumowując jego wyniki Maria Łukaszek z Instytutu Pedagogiki Kolegium Nauk Społecznych Uniwersytetu Rzeszowskiego podkreśliła:

w odniesieniu do dróg zakażenia HIV (26 pytań testu) jedna czwarta badanych udzieliła mniej niż połowę poprawnych odpowiedzi;
jedynie niespełna 6 proc. studentów miało dobrą wiedzę o drogach zakażenia HIV – osiągnęło wynik w postaci powyżej 84,6 proc. prawidłowych odpowiedzi;
okazało się, że ankietowani mieli bardzo słabą wiedzę o diagnostyce zakażeń HIV – tylko 1,9 proc. odpowiedziało poprawnie na więcej niż 85,7 proc. pytań;
aż ponad 60,5 proc. badanych udzieliło nie więcej niż dwie prawidłowe w teście sprawdzającym wiedzę z diagnozowania zakażenia HIV.

Sprawdź swoją wiedzę o HIV

Jako ryzykowne, w podkarpackim badaniu, studenci prawidłowo wskazywali najczęściej:

stosunki, gdzie prezerwatywy zakłada się w trakcie aktu seksualnego, dopiero przed ejakulacją (80 proc.);
jednorazowe kontakty seksualne z osobami zakażonymi (74 proc.);
inicjację seksualną kobiety, do której dochodzi z zakażonym partnerem (73 proc.).

Niestety, ankietowani najczęściej nie wiedzieli, że:

kobiety bardziej niż mężczyźni są narażone na ryzyko zakażenia HIV drogą stosunków seksualnych (tylko 20 proc. poprawnych odpowiedzi);
osoba zakażona chorobą przenoszoną drogą płciową (np. chlamydią) jest bardziej narażona na ryzyko zakażenia HIV drogą stosunków seksualnych (41 proc. poprawnych odpowiedzi);
procedura przetaczania krwi w sterylnych warunkach jest gwarancją ochrony przed zakażeniem HIV (37 proc. poprawnych odpowiedzi);
zakażona HIV matka może wraz ze swoim mlekiem przekazać wirusa dziecku (40 proc. prawidłowych odpowiedzi);
korzystanie z toalet w miejscach publicznych (np. centrum handlowym czy kinie) nie stwarza ryzyka zakażenia się HIV (udzielono jedynie 32% poprawnych odpowiedzi);
ukąszenie komara, który wcześniej ukąsił osobę zakażoną HIV nie jest sytuacją zagrażającą (32 proc. prawidłowych odpowiedzi).

Liczba testów maleje. To bardzo zły znak

Magdalena Ankiersztajn-Bartczak ocenia, że w ostatnich latach nastąpił spadek wiedzy na temat HIV/AIDS.

„Efekty tego spadku wiedzy są widoczne. To dobrze, że jest dostępne bardzo dobre leczenie i jest ono bardzo ważne, ale lepiej stosować profilaktykę, bo wtedy leczenie nie jest potrzebne. Tymczasem na przestrzeni kilku ostatnich lat przybywa nam osób, które są zakażone i trzeba je włączać do programu terapii” – mówi.

Podkreśla, że potrzebna jest dobra akcja edukacyjna w szkołach.

„Z tym natomiast są trudności, bo organizacje pozarządowe, które zajmowały się szerzeniem tego rodzaju wiedzy, mają obecnie utrudniony dostęp do szkół” – dodaje.

W uzasadnieniu do najnowszej edycji programu zapobiegania i zwalczania HIV/AIDS wskazano, że „roczna liczba badań wykonywanych w kierunku rozpoznania HIV w skali kraju pozostaje na niskim poziomie. Między latami 2016 a 2019 wskaźnik testowania spadł z 3 do 1 na 100 tys. mieszkańców rocznie, co odpowiada tylko około 1 proc. populacji Rzeczypospolitej Polskiej badanej w kierunku HIV”.

HIV nawet przez kilka lat może nie dawać żadnych niepokojących objawów

Co zrozumiałe, w 2020 roku skłonność do testowania jeszcze zmalała (pandemia COVID-19). Tymczasem zakażenie HIV nawet przez kilka lat może nie dawać żadnych niepokojących objawów. W tym czasie nieświadoma osoba może szerzyć wirusa dalej, narażając i siebie, i innych na rozwój AIDS.

Wspomniany wyżej dokument wskazuje, że pomiędzy 2016 a 2019 rokiem wzrost zakażeń odnotowano zarówno wśród mężczyzn, jak i kobiet, „w tym w grupie kobiet w porównaniu z liczbą zakażeń zarejestrowaną w roku 2016 nastąpił nawet 38 proc. wzrost liczby nowo wykrywanych zakażeń”.

Testy w kierunku HIV można wykonać na terenie całego kraju – anonimowo, bezpłatnie i bez skierowania. Lista placówek dostępna jest na stronie Krajowego Centrum ds. AIDS.

Warto pamiętać, że ryzykowne zachowania w kontekście zakażenia HIV to w szczególności:

kontakty seksualne bez prezerwatywy;
chemsex (seks uprawiany pod wpływem substancji psychoaktywnych);
dzielenie się sprzętem do przyjmowania narkotyków i wykonywania tatuażu;
kontakty błon śluzowych lub otwartej rany z krwią i/lub wydzielinami narządów płciowych innej osoby.

Od wdrożenia testów w 1985 r. do 31 grudnia 2020 r.: